– \u015eiddet rastgele de\u011fil, \u00fcretiliyor<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de son g\u00fcnlerde ya\u015fanan okul sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve gen\u00e7lik \u015fiddeti dijital platformlar\u0131n etkisini yeniden g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131. Tart\u0131\u015fmalar s\u00fcrerken Ya\u015far \u00dcniversitesi\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma, dijital ortamlarda nefret s\u00f6yleminin nas\u0131l \u00fcretildi\u011fini ve yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilimsel verilerle ortaya koydu.
\nYa\u015far \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve Avrupa Konseyi Gen\u00e7lik Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 Platformu \u00dcyesi Prof. Dr. Mehmet G\u00f6kay \u00d6zerim koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde, i\u00e7erisinde Ya\u015far \u00dcniversitesi AB M\u00fckemmeliyet Merkezi uzman\u0131 Zeynep Elif Turgut\u2019un da bulundu\u011fu uluslararas\u0131 bir ekiple y\u00fcr\u00fct\u00fclen “Yapay Zeka Arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00c7evrimi\u00e7i Sosyal A\u011flarda K\u00f6t\u00fc Niyetli Akt\u00f6rlerin Profillenmesi ve Tespiti” ba\u015fl\u0131kl\u0131 T\u00dcB\u0130TAK destekli proje kapsam\u0131nda yap\u0131lan uluslararas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, 3 milyondan fazla Telegram mesaj\u0131n\u0131 analiz ederek dijital nefretin nas\u0131l \u00fcretildi\u011fini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. Ara\u015ft\u0131rma uluslararas\u0131 sayg\u0131n yay\u0131nlardan Londra merkezli G\u00f6\u00e7 ve \u00c7e\u015fitlilik (Migration and Diversity) dergisinde yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n
Bilin\u00e7li manip\u00fclasyon
\nAra\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, dijital platformlarda g\u00f6\u00e7men kar\u015f\u0131t\u0131 s\u00f6ylemler tesad\u00fcfi de\u011fil; tiksinti, \u00f6fke ve korku gibi olumsuz duygular \u00fczerinden bilin\u00e7li bir manip\u00fclasyonla in\u015fa ediliyor.
\nT\u00fcrkiye, ABD ve Avrupa\u2019dan 180 farkl\u0131 Telegram grubunu i\u00e7eren ara\u015ft\u0131rman\u0131n kapsaml\u0131 veri seti, sosyal medyan\u0131n g\u00f6\u00e7men kar\u015f\u0131t\u0131 a\u011flar taraf\u0131ndan nas\u0131l bir “duygusal laboratuvar” olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ara\u015ft\u0131rmada kullan\u0131lan yapay zeka modelleri, mesajlar\u0131n sat\u0131r aralar\u0131ndaki duygusal kodlar\u0131 de\u015fifre etti.
\nAra\u015ft\u0131rman\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 bulgular\u0131ndan biri, g\u00f6\u00e7men kar\u015f\u0131t\u0131 mesajlarda tiksinti (y\u00fczde 33,4), beklenti\/kayg\u0131 (y\u00fczde 33,2) ve \u00f6fke (y\u00fczde 32,4) duygular\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu zaman i\u00e7 i\u00e7e kullan\u0131larak mutlak hakimiyeti oldu. Manip\u00fclatif olarak kodlanan mesajlarda \u00f6fke duygusu, s\u0131radan mesajlara oranla y\u00fczde 10,4 daha fazla kullan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
Dijital radikalle\u015fme
\n\u00d6zellikle Telegram\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fck moderasyon, anonimlik, kapal\u0131 ve homojen gruplar gibi \u00f6zellikleri sayesinde “duygusal yank\u0131 odalar\u0131” olu\u015fturdu\u011fu ve bu i\u00e7eriklerin rastlant\u0131 de\u011fil, tasarlanm\u0131\u015f oldu\u011funu belirten Prof. Dr. Mehmet G\u00f6kay \u00d6zerim, “\u00c7al\u0131\u015fmam\u0131z g\u00f6steriyor ki \u00e7evrimi\u00e7i nefret s\u00f6ylemi \u00e7o\u011fu zaman rastgele ortaya \u00e7\u0131kan bireysel tepkiler de\u011fil. Aksine, belirli duygular\u0131 \u00f6zellikle tetiklemek \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f mesajlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Korku, \u00f6fke ve tiksinme gibi duygular sistematik bi\u00e7imde kullan\u0131larak toplumsal kutupla\u015fma derinle\u015ftiriliyor. T\u00fcrkiye\u2019de son g\u00fcnlerde ya\u015fanan okul sald\u0131r\u0131lar\u0131, gen\u00e7lerin dijital ortamlarda maruz kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7eriklerin etkisini net bir bi\u00e7imde ortaya koyuyor. Bu platformlar duygusal y\u00f6nlendirme ve radikalle\u015fme ortamlar\u0131 haline gelebiliyor.” diye konu\u015ftu.
\nBu sorunu sadece i\u00e7erik kald\u0131rma politikalar\u0131yla \u00e7\u00f6zmek m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Prof. Dr. Mehmet G\u00f6kay \u00d6zerim, \u015fu \u00f6nerilerde bulundu: “\u00c7evrimi\u00e7i ve dijital gruplar\u0131 tamamen kapatmak ya da geni\u015f kapsaml\u0131 sans\u00fcr uygulamalar\u0131 k\u0131sa vadede \u00e7\u00f6z\u00fcm gibi g\u00f6r\u00fcnse de bu durum nefret s\u00f6ylemini ortadan kald\u0131rmak yerine daha g\u00f6r\u00fcnmez ve denetimi zor alanlara ta\u015f\u0131yor. Kal\u0131c\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm, dijital medya okuryazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na, gen\u00e7lerin manip\u00fclatif i\u00e7erikleri tan\u0131yabilmesine ve e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n gen\u00e7lere ele\u015ftirel analiz becerisi kazand\u0131rmas\u0131na dayal\u0131 \u00e7ok boyutlu bir yakla\u015f\u0131m gerektiriyor.”<\/p>\n
19.04.2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
– \u015eiddet rastgele de\u011fil, \u00fcretiliyor T\u00fcrkiye\u2019de son g\u00fcnlerde ya\u015fanan okul sald\u0131r\u0131lar\u0131 ve gen\u00e7lik \u015fiddeti dijital platformlar\u0131n etkisini yeniden g\u00fcndeme ta\u015f\u0131d\u0131. Tart\u0131\u015fmalar s\u00fcrerken Ya\u015far \u00dcniversitesi\u2019nde ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma, dijital ortamlarda nefret s\u00f6yleminin nas\u0131l \u00fcretildi\u011fini ve yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilimsel verilerle ortaya koydu. Ya\u015far \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi ve Avrupa Konseyi Gen\u00e7lik Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 Platformu \u00dcyesi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19381,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[45],"tags":[3234,3229,3228,3232,3230,3235,3227,3231,3233],"class_list":["post-19380","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","tag-bilimsel-verilerle","tag-dijital-ortamlarda","tag-gundeme-tasidi","tag-nasil-uretildigini","tag-nefret","tag-ortaya-koydu","tag-siddeti-dijital-platformlarin-etkisini-yeniden","tag-soyleminin","tag-yayildigini"],"yoast_head":"\n