Zam Oranı Değil, Değer Meselesi

Bir ülkenin aynası bazen anayasası değil, maaş bordrosudur. TÜİK’in açıkladığı Aralık enflasyonu ve ardından gelen yüzde 18,60’lık memur zammı, rakamların soğuk kesinliğiyle hayatımıza girdi. Haberlerden gördüğüm kadarıyla enflasyon yüzde 30,89 olarak açıklandı. Bu durumda memur ve memur emeklilerine yüzde 18,60; diğer emeklilere %12,19 zam yapıldı. Asgari ücretle çalışanları saymıyorum bile. Tablolar güncellendi, alt satırlar kalınlaştı, en düşük maaşlar yeni bir sayıya kavuştu. Peki bu sayılar bize ne söylüyor?

Biraz felsefe yapalım isterseniz. Felsefe, sayılara mesafelidir ama anlamlara yakındır. Bu açıdan bakıldığında, maaş artışı bir niceliktir; hayat kalitesi ise nitelik. Nicelik arttığında nitelik de artar. Aristoteles, iyi yaşamın yalnızca maddi bollukla ölçülemeyeceğini söylerken, boş bir ahlakçılık yapmıyordu; ölçüyü kaçırmanın insanı mutsuzlaştıracağını anlatıyordu. Bugün de benzer bir eşiğin önündeyiz: Zam var ama yetiyor mu?

Yüzde 18,60’lık artış, enflasyonun gerisinde kalmış bir telafi cümlesi gibi duruyor. Bir cümle düşünün, başlıyor ama tamamlanmıyor. Tam da bu yüzden, geçim kelimesi, yaşam kelimesinin önüne geçiyor. İnsan önce hayatta kalmayı, sonra iyi yaşamayı düşünür. Maaşlar geçimi ancak zorluyorsa, toplum felsefeden değil pazardan konuşur; erdemden değil indirimden konuşur.

Memurlara, ekstradan 1.000 TL’lik taban aylık desteği, teknik olarak bir ek artış yapıldı. Devlet, yalnızca oranlarla konuşamayacağını biliyor. Çünkü oranlar soyuttur; hayat ise somut. Markette etiket somut, kiradaki artış somut, okul masrafı somut. İnsan, soyut oranlarla değil somut ihtiyaçlarla yaşar.

En düşük memur maaşının 59.896 TL’ye çıkması, bir eşik midir yoksa yeni bir başlangıç mı? Bu sorunun cevabı, tek başına rakamda değil, yarınki fiyat etiketinde saklı. Eğer yarın, bugünden pahalıysa; zam, yalnızca bugünü kurtaran bir nefes olur. Oysaki toplumun ihtiyacı, nefes borusu değil, temiz havadır.

Sonuçta mesele yalnızca zam oranları değil, insanın kendini bu ülkede ne kadar “değerli” hissettiğidir. Bordroya yansıyan her rakam, aynı zamanda bir toplumsal sözleşmenin satır arasıdır. “Seni görüyorum” mu diyor, yoksa “idare et” mi? Eğer bir toplumda insanlar geleceği hesap makinesiyle değil, umutla planlayabiliyorsa; işte orada zam nitelik kazanır. Aksi hâlde her artış, bir sonraki enflasyon bültenine kadar geçerli bir teselliden öteye gidemez. Bu yüzden bugün konuşmamız gereken şey yüzde kaç zam alındığı değil, bu zammın insana yaşam hakkı mı, yoksa sadece hayatta kalma izni mi verdiğidir.

Değer, işte tam da burada başlar.

Gönül TERZİ

08.01.2026